Sh.p.k., Sh.a. apo degë: zgjedhja e strukturës së duhur për veprimtarinë në Shqipëri

Struktura që zgjedh një biznes i huaj në Shqipëri përcakton se kush mban përgjegjësi për detyrimet e tij, si tatohen fitimet, çfarë qeverisjeje duhet mbajtur dhe sa lehtë mund të shitet ose të mbyllet më pas. Katër opsionet praktike kanë pasoja thelbësisht të ndryshme dhe zgjedhja është e vështirë dhe e kushtueshme për t'u kthyer pasi ka nisur veprimtaria.

KATËR OPSIONET NË VIJA TË PËRGJITHSHME

Ligji nr. 9901/2008 "Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare" njeh disa forma shoqërish, së bashku me shoqëritë e thjeshta që përdoren rrallë nga investitorët e huaj. Në praktikë, vendimi që ka përpara një biznes i huaj që hyn në Shqipëri është midis katër rregullimeve.

SHOQËRIA ME PËRGJEGJËSI TË KUFIZUAR

Sh.p.k.-ja është zgjedhja standarde, dhe me të drejtë. Kapitali ndahet në kuota dhe jo në aksione të transferueshme lirisht, gjë që i përshtatet pronësisë me numër të kufizuar ortakësh. Ortakët përgjigjen vetëm deri në masën e kontributit të nënshkruar. Kapitali minimal është 100 lekë dhe nuk ka nevojë të depozitohet në llogari të bllokuar para regjistrimit.

Qeverisja është e lehtë. Nuk kërkohet këshill mbikëqyrës, nuk ka numër minimal ortakësh dhe nuk ka kërkesë banimi për ortakët apo administratorët. Vendimet e asamblesë dhe kompetencat e administratorit përcaktohen nga statuti, të cilin themeluesit e hartojnë sipas dëshirës brenda kufijve të ligjit.

Kufizimi kryesor strukturor është transferueshmëria. Kuotat mund të transferohen, por statuti mund të vendosë miratim, parablerje ose kufizime të tjera dhe transferimi duhet të plotësojë kërkesat e zbatueshme të formës dhe regjistrimit. Për një biznes që pret raunde të njëpasnjëshme investimi, mund të jetë më e përshtatshme një Sh.a. ose një statut i hartuar me kujdes për Sh.p.k.-në.

SHOQËRIA AKSIONARE

Shoqëria aksionare është projektuar për mbledhjen e kapitalit. Kapitali ndahet në aksione dhe kjo është forma e shoqërisë që mund t'i ofrojë aksionet publikut. Transferimet mbeten të kufizuara nga ligji, statuti dhe, kur është rasti, rregullat e letrave me vlerë.

Kapitali minimal është 3.500.000 lekë kur shoqëria themelohet me ofertë private dhe 10.000.000 lekë kur aksionet ofrohen publikisht. Qeverisja është përkatësisht më e rëndë: ligji lejon ose një struktër njëshkallëshe, me këshill drejtimi, ose një struktër dyshkallëshe, me këshill mbikëqyrës dhe organ drejtues, dhe aksionarët duhet të zgjedhin midis tyre në statut.

Për shumicën e investitorëve të huaj Sh.a.-ja është e panevojshme. Ajo bëhet e përshtatshme kur veprimtaria është e rregulluar dhe rregullatori e kërkon, kur disa aksionarë institucionalë do të mbajnë pjesëmarrje, kur një sipërmarrje e përbashkët kërkon përfaqësim në këshill për secilin pjesëmarrës, ose kur listimi apo një ofertë publike e ardhshme është vërtet në plan.

DEGA

Dega nuk është shoqëri më vete. Ajo është shoqëria mëmë e huaj që vepron drejtpërdrejt në Shqipëri nëpërmjet një regjistrimi shqiptar. Dega mund të lidhë kontrata, të punësojë, të mbajë llogari bankare dhe të tregtojë me emërtimin e regjistruar në emër të shoqërisë mëmë. Shoqëria mëmë përgjigjet pa kufizim për detyrimet e degës.

Regjistrimi bëhet në QKB. Përveç akteve themeluese dhe provës së regjistrimit të shoqërisë mëmë, vendimit për hapjen e degës dhe emërimit të përfaqësuesit, QKB-ja kërkon edhe vërtetim të gjendjes aktuale të lëshuar jo më herët se 90 ditë. Kur shoqëria mëmë ka ushtruar veprimtari për më shumë se një vit, kërkohet edhe bilanci i vitit të fundit financiar. Dokumentet e huaja duhet të plotësojnë rregullat e zbatueshme për apostilën ose legalizimin dhe të përkthehen në shqip.

ZYRA E PËRFAQËSIMIT

Zyra e përfaqësimit nuk mund të ushtrojë veprimtari tregtare. Ajo ekziston për të promovuar të mëmën, për të mbajtur lidhje me partnerët vendas, për të kryer studime tregu dhe për të shërbyer si pikë kontakti. Ajo nuk gjeneron të ardhura dhe nuk lidh kontrata për llogari të vet.

Është një instrument i ligjshëm për një fazë të vërtetë para hyrjes në treg. Nuk është mjet për të tregtuar në Shqipëri pa u regjistruar për tregti, dhe trajtimi i saj si i tillë krijon ekspozim si ndaj administratës tatimore ashtu edhe ndaj rrezikut që e mëmja të konsiderohet me prani të tatueshme në Shqipëri pavarësisht etiketës së regjistrimit.

DIMENSIONI TATIMOR

Një Sh.p.k. ose Sh.a. është subjekt rezident shqiptar dhe përgjithësisht tatohet mbi të ardhurat botërore sipas Ligjit nr. 29/2023, duke mbajtur parasysh marrëveshjet e zbatueshme. Dega përbën praninë shqiptare të shoqërisë mëmë të huaj; Shqipëria taton fitimet që i atribuohen degës ose selisë së përhershme. Prandaj atribuimi midis shoqërisë mëmë dhe degës është çështje qendrore.

Ndryshon edhe nxjerrja e fitimit. Dividendët nga një shoqëri shqiptare përgjithësisht i nënshtrohen mbajtjes 8% në burim, përveç rastit kur zbatohet përjashtim vendas ose lehtësim nga marrëveshja tatimore. Dega nuk shpërndan dividend sepse nuk ka ortak të veçantë nga shoqëria mëmë. Rezultati varet nga juridiksioni i shoqërisë mëmë dhe marrëveshja përkatëse dhe duhet modeluar para zgjedhjes së strukturës.

NJË RENDITJE PRAKTIKE E VENDIMIT

1. A do të tregtojë subjekti shqiptar? Nëse jo, zyra e përfaqësimit mund të mjaftojë. Nëse po, ai nuk duhet të jetë zyrë përfaqësimi.
2. A mund ta pranojë shoqëria mëmë përgjegjësinë e pakufizuar? Nëse jo, dega përjashtohet.
3. A do të ofrohen aksione publikisht, apo rregullatori kërkon formën Sh.a.? Nëse po, Sh.a. është e detyrueshme. Nëse jo, kapitali dhe qeverisja shtesë mund të shtojnë kosto pa përfitim përkatës.
4. A ka arsye nga marrëveshja tatimore për të preferuar fitimet e degës ndaj dividendëve? Ky është një faktor që mund ta favorizojë degën dhe kërkon modelim në juridiksionin e shoqërisë mëmë.
5. Si pritet të përfundojë investimi? Filiali mund të shitet si subjekt. Dega nuk mund të shitet si person juridik më vete; aktivet, kontratat, punonjësit dhe lejet e saj duhet të transferohen sipas rastit.

NDRYSHIMI I STRUKTURËS MË PAS

Ligji nr. 9901/2008 lejon konvertimin midis Sh.p.k.-së dhe Sh.a.-së me vendimin e nevojshëm të ortakëve ose aksionarëve dhe regjistrimin në QKB, por shoqëria mund të riorganizohet vetëm pasi të ketë qenë e regjistruar për të paktën një vit. Konvertimi është procedurë thelbësore dhe jo formalitet.

Dega nuk ka personalitet juridik më vete dhe nuk mund të konvertohet në filial. Kalimi kërkon çregjistrim dhe themelim të shoqërisë, pastaj transferimin ose cedimin e nevojshëm të aktiveve, kontratave, punonjësve, lejeve, rregullimeve të fiskalizimit dhe marrëdhënieve bankare. Zgjedhja e strukturës së përshtatshme që në fillim shmang këtë kosto.