Projektligji për riorganizimet ndërkufitare të shoqërive: çfarë duhet të dinë bizneset

Zhvillimi ligjor

Një kuadër më i plotë për riorganizimin e bizneseve përtej kufijve

Shqipëria propozon një kuadër të ri për shndërrimin, bashkimin dhe ndarjen ndërkufitare të shoqërive tregtare. Projektligji, i depozituar në Kuvend më 22 tetor 2026, parashikon të zëvendësojë ligjin nr. 110/2012 për bashkimin ndërkufitar dhe t’i përfshijë të tria format e riorganizimit në një kuadër të vetëm ligjor.

Për bizneset shqiptare që zgjerohen jashtë vendit, grupet evropiane me veprimtari në Shqipëri dhe investitorët që rishikojnë strukturën e shoqërive të tyre, propozimi mund të ofrojë rrugë më të qarta për transferimin e selisë së regjistruar, bashkimin e shoqërive ose ndarjen e veprimtarive. Në secilin rast do të ruhej vazhdimësia juridike ose do të realizohej kalimi i të drejtave dhe detyrimeve, sipas rregullave të parashikuara për veprimin përkatës.

Kjo mundësi më e gjerë organizimi do të shoqërohej me përgatitje dhe kontroll të konsiderueshëm. Projekti i veprimit, shpjegimet e organeve të administrimit, vlerësimi i pavarur kur kërkohet, publikimi, vendimmarrja e ortakëve ose aksionarëve, përfshirja e punëmarrësve dhe kontrollet nga noterët e autorizuar e regjistrat tregtarë do të ishin pjesë e procesit. Vetëm miratimi i brendshëm i grupit nuk do të mjaftonte për përfundimin e një riorganizimi ndërkufitar.

Burimet: Faqja zyrtare e projektligjit në Kuvend; nenet e projektligjit 68–69.

Çfarë do të ndryshonte nga regjimi ekzistues?

Ligji nr. 110/2012 parashikon tashmë një kuadër të posaçëm për bashkimet ndërkufitare me pjesëmarrjen e shoqërive shqiptare dhe evropiane. Projektligji i ri do ta shfuqizonte atë në momentin e hyrjes në fuqi, do të përditësonte rregullat për bashkimet dhe do të sillte dispozita të posaçme për shndërrimet dhe ndarjet. Prandaj, ai nuk duhet paraqitur si njohja për herë të parë e bashkimeve ndërkufitare në Shqipëri.

Relacioni shpjegues identifikon mungesën e një procedure të plotë ligjore për shndërrimet dhe ndarjet ndërkufitare si një nga arsyet kryesore të reformës. Ai e vendos propozimin në kuadrin e përafrimit të legjislacionit shqiptar me Direktivën (BE) 2017/1132, të ndryshuar veçanërisht nga Direktiva (BE) 2019/2121.

Përafrimi ligjor nuk garanton vetvetiu përfundimin e veprimit jashtë vendit. Transaksioni duhet të ketë një rrugë juridikisht të lejueshme në secilin juridiksion të përfshirë. Projektligji shqiptar nuk mund, i vetëm, ta detyrojë një shtet tjetër të pranojë një shoqëri shqiptare në procedurën e tij të brendshme të riorganizimit.

Burimet: Ligji nr. 110/2012, nenet 1–3; relacioni shpjegues, pjesët I, III–V; Direktiva (BE) 2019/2121; nenet e projektligjit 4 dhe 68.

Cilat shoqëri dhe shtete do të përfshiheshin?

Subjektet shqiptare të përfshira janë shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar (sh.p.k.) dhe shoqëritë aksionare (sh.a.), të themeluara sipas legjislacionit shqiptar dhe që përmbushin lidhjen territoriale të përcaktuar në projektligj. Personat fizikë tregtarë, degët dhe shoqëritë e personave nuk duhet të supozojnë se kualifikohen si shoqëri pjesëmarrëse më vete.

Kuadri bazë ndërkufitar lidhet me shoqëritë shqiptare dhe shoqëritë që plotësojnë kushtet sipas së drejtës së një shteti anëtar të BE-së ose të një shteti të Zonës Ekonomike Evropiane (ZEE). Termi “evropiane” ka këtu një kuptim ligjor të përcaktuar; nuk përfshin çdo shtet që ndodhet gjeografikisht në Evropë. Edhe forma konkrete juridike dhe veprimi përkatës duhet të përmbushin kërkesat e projektligjit.

Për ndarjet, të paktën dy shoqëri pjesëmarrëse duhet t’i nënshtrohen legjislacionit të shteteve të ndryshme dhe shoqëria që ndahet ose të paktën një shoqëri pritëse duhet të jetë shqiptare. Procedura e propozuar e ndarjes lidhet me shoqëri pritëse të krijuara rishtazi; nuk është një procedurë e përgjithshme për transferimin e një biznesi te çdo shoqëri ekzistuese.

Pse ka rëndësi për investitorët britanikë, amerikanë dhe zviceranë

Shtetësia e investitorit ndryshon nga ligji që rregullon shoqërinë pjesëmarrëse. Një sh.p.k. shqiptare në pronësi të investitorëve britanikë ose amerikanë mund të përmbushë përkufizimin e shoqërisë shqiptare; pronësia e huaj nuk e përjashton vetvetiu nga kuadri. Anasjelltas, një shoqëri britanike, amerikane ose zvicerane nuk duhet të supozojë se kualifikohet si shoqëri e BE-së/ZEE-së.

Teksti përmban një çështje të rëndësishme që kërkon sqarim: nenet 15(2)(ç), 48(2) dhe 63(2)(ç) përmendin opinione ligjore në raste që përfshijnë juridiksione jashtë BE-së/ZEE-së ose shtete joanëtare, ndërsa dispozitat bazë për fushën e zbatimit janë ndërtuar rreth Shqipërisë dhe shoqërive të BE-së/ZEE-së. Këto referenca duhen harmonizuar gjatë procesit ligjvënës. Ato nuk duhen trajtuar si një rrugë e konfirmuar dhe pa kufizime për shndërrime ose ndarje me vende të treta.

Rastet e përjashtuara

Projektligji përjashton sipërmarrje të caktuara të investimeve kolektive dhe shoqëri në situatat e parashikuara të rimëkëmbjes ose ndërhyrjes së jashtëzakonshme për bankat apo kundërpalët qendrore. Përjashtohen gjithashtu shoqëritë që janë në procedurë falimentimi ose likuidimi. Ky kuadër nuk duhet paraqitur si mënyrë për të zhvendosur jashtë vendit një shoqëri në paaftësi paguese ose për të shmangur një proces likuidimi në vijim.

Projektligji: nenet 2–5, 15(2)(ç), 46 dhe 48(2), dhe 63(2)(ç).

Shndërrim, bashkim apo ndarje: rezultati juridik ndryshon

Shndërrimi ndërkufitar: i njëjti person juridik sipas një të drejte tjetër shoqërore

Shndërrimi do t’i lejonte një shoqërie që plotëson kushtet të marrë një formë juridike të shtetit pritës dhe të transferojë atje të paktën selinë e regjistruar, pa u prishur ose likuiduar dhe duke ruajtur personalitetin juridik. Nuk bëhet fjalë thjesht për hapjen e një dege ose themelimin e një shoqërie të veçantë bija.

Shoqëria e shndërruar do të ruante aktivet, detyrimet, kontratat, kërkesat, të drejtat dhe përgjegjësitë e saj. Ortakët ose aksionarët do të mbeteshin të tillë, përveç atyre që ushtrojnë të drejtën përkatëse të daljes, dhe të drejtat e detyrimet nga marrëdhëniet e punës do të vazhdonin. Për një biznes që shqyrton zhvendosjen, përfitimi qëndron te vazhdimësia; pasoja është se vazhdojnë edhe detyrimet.

Bashkimi ndërkufitar: bashkimi i bizneseve përmes kalimit të të drejtave dhe detyrimeve

Projektligji përfshin bashkimin me përthithje nga një shoqëri ekzistuese, bashkimin me krijimin e një shoqërie të re dhe struktura të caktuara brenda grupit, përfshirë zotërimin e plotë dhe disa raste me pronësi të përbashkët. Shoqëritë e përthithura ose ato që bashkohen pushojnë së ekzistuari pa proces likuidimi dhe aktivet e detyrimet kalojnë te shoqëria pasardhëse sipas projektligjit.

Në parim, ortakët ose aksionarët marrin kuota apo aksione në shoqërinë pasardhëse, duke respektuar përjashtimet dhe të drejtat përkatëse të daljes. Përkufizimet e zakonshme të bashkimit e kufizojnë pagesën shtesë në para në 10% të vlerës nominale ose, kur ajo mungon, të vlerës kontabël të titujve apo pjesëmarrjeve përkatëse. Neni 3(2) lejon një pagesë më të lartë kur këtë e lejon juridiksioni evropian përkatës pjesëmarrës. Ky rregull për kundërshpërblimin është i ndryshëm nga kompensimi në para i ortakut ose aksionarit që kundërshton dhe ushtron të drejtën e daljes.

Ndarja ndërkufitare: aktivet dhe detyrimet kalojnë te shoqëri të reja pritëse

Ndarja me shkëputje mund të jetë e përshtatshme kur grupi dëshiron ta mbajë një veprimtari përmes një shoqërie të re bija. Ndarja e pjesshme sjell një rezultat tjetër në pronësi, sepse shpërndarja bëhet në nivelin e ortakëve ose aksionarëve. Zgjedhja ndikon te kontrolli, vlerësimi, ekspozimi ndaj kreditorëve dhe përjashtimet procedurale që zbatohen.

Projektligji: neni 3, 18, 32–33, dhe 65.

Arsyeja ekonomike dhe plani ligjor do të duhej të dokumentoheshin

Çdo veprim do të fillonte me një projekt të shkruar. Ai përbën bazën juridike të transaksionit: përshkruan subjektet pjesëmarrëse, strukturën e propozuar, aktet përkatëse të themelimit dhe statutet, kalendarin, pasojat për punësimin dhe masat mbrojtëse për palët e prekura.

Përmbajtja ndryshon sipas veprimit. Projekti i shndërrimit përfshin formën juridike dhe selinë e propozuar në shtetin pritës, kompensimin për ortakët ose aksionarët kundërshtues dhe nxitjet apo subvencionet e marra në shtetin e origjinës gjatë pesë viteve të mëparshme. Projekti i bashkimit përfshin kushtet e këmbimit të pjesëmarrjeve, datat përkatëse kontabël, vlerësimin e aktiveve dhe detyrimeve dhe mbrojtjen e kreditorëve. Projekti i ndarjes kërkon një shpërndarje të saktë të aktiveve dhe detyrimeve, duke përfshirë një mekanizëm për zërat që nuk janë ndarë shprehimisht ose nuk njiheshin kur u hartua projekti.

Organet e administrimit do të duhej të shpjegonin edhe arsyet juridike dhe ekonomike në raporte për ortakët ose aksionarët dhe për punëmarrësit. Pjesa për ortakët ose aksionarët trajton çështje si vlerësimi, kompensimi, raporti i këmbimit kur është i zbatueshëm dhe mjetet e mbrojtjes. Pjesa për punëmarrësit trajton pasojat për punësimin, ndryshimet në kushtet ose vendet e punës dhe efektet mbi shoqëritë bija e njësitë përkatëse.

Kur kërkohet, një ekspert i pavarur i licencuar do të vlerësonte kompensimin e propozuar në para dhe, për bashkimet e ndarjet, raportin e këmbimit. Vlerësimi është përmbajtësor: eksperti duhet të shpjegojë metodat dhe vështirësitë përkatëse, jo thjesht të vërtetojë se dokumentet e transaksionit përmbajnë një shifër.

Përjashtimet janë të posaçme, jo heqje e përgjithshme e mbrojtjes

Projektligji lejon që ortakët ose aksionarët, me unanimitet, të heqin dorë nga raporte të caktuara. Përjashtimet nga raporti për punëmarrësit varen nga kushtet e dispozitës përkatëse, përfshirë nëse shoqëria dhe subjektet përkatëse të kontrolluara kanë punëmarrës të tjerë përveç anëtarëve të organeve të administrimit. Heqja dorë nga ortakët ose aksionarët nuk heq vetvetiu detyrimin për konsultimin e punëmarrësve ose mbrojtjen e kreditorëve.

Neni 34 parashikon thjeshtime të posaçme për bashkime të caktuara brenda grupit. Neni 65(3), veçmas, përjashton nga zbatimi disa kërkesa, përfshirë nenet 49, 50 dhe 53, për ndarjen me shkëputje. Këto përjashtime duhen lidhur me transaksionin e saktë; nuk mund të shtrihen te çdo riorganizim brenda grupit.

Projektligji: nenet 6–8, 22–24, 34, 48–50, dhe 65(3).

Palët e interesuara duhet të kenë kohë për të vlerësuar propozimin

Kur kërkohen raporte të organeve të administrimit, rregulli i përgjithshëm është që ato t’u vihen në dispozicion elektronikisht ortakëve ose aksionarëve dhe përfaqësuesve të punëmarrësve, ose drejtpërdrejt punëmarrësve kur nuk ka përfaqësues, të paktën gjashtë javë përpara asamblesë së përgjithshme. Raportet e ekspertëve, kur kërkohen, duhet në parim të jenë të disponueshme të paktën një muaj përpara asamblesë.

Kërkesat e publikimit zbatohen përgjithësisht të paktën një muaj përpara asamblesë. Ato përfshijnë projektin dhe njoftimin se ortakët ose aksionarët, kreditorët dhe punëmarrësit apo përfaqësuesit e tyre mund të paraqesin komente. Afati për komentet përfundon të paktën pesë ditë pune përpara asamblesë. Për bashkimet, publikimi përfshin edhe pasqyrat financiare dhe raportet e veprimtarisë të përcaktuara në nenin 26.

Projektligji lejon publikimin në faqen e vetë shoqërisë nëse përmbushen kushtet, dokumentet mbeten vazhdimisht të aksesueshme dhe pa pagesë për periudhën e kërkuar dhe respektohen kërkesat e sigurisë e autenticitetit. Kjo nuk e përjashton shoqërinë nga të gjitha depozitimet në regjistër: informacioni i kërkuar dhe të dhënat e faqes duhet t’i dorëzohen ende Qendrës Kombëtare të Biznesit (QKB).

Asambleja e përgjithshme do të shqyrtonte raportet përkatëse, mendimet e punëmarrësve dhe komentet e palëve të interesuara. Projektligji kërkon në parim tre të katërtat e votave të ortakëve ose aksionarëve pjesëmarrës që kanë të drejtë vote, duke respektuar rregullat e zbatueshme të së drejtës së shoqërive. Për bashkimet, statuti mund të parashikojë një shumicë më të lartë; shndërrimet dhe ndarjet përmbajnë gjithashtu një kufizim që lidhet me pragun e miratimit të bashkimit. Kuorumi, të drejtat e kategorive të aksioneve dhe çdo pëlqim individual i nevojshëm duhen kontrolluar veçmas.

Miratimi nuk është i njëjtë me përfundimin e veprimit. Pas tij vijnë certifikimet, kontrollet e ligjshmërisë dhe regjistrimet përkatëse. Pas miratimit të bashkimit, neni 27(6) kërkon publikimin e vendimit brenda 30 ditëve. Për ndarjen, neni 55 kërkon depozitimin e vendimit të miratimit në QKB brenda 14 ditëve.

Projektligji: nenet 7–10, 23–24 dhe 26–27, 49–52, dhe 55. Këto rregulla të përgjithshme zbatohen duke marrë parasysh përjashtimet e posaçme dhe procedurat e thjeshtuara.

E drejta e daljes mund të krijojë nevojë të konsiderueshme për likuiditet

Projektligji u jep ortakëve ose aksionarëve kundërshtues që plotësojnë kushtet të drejtën të disponojnë kuotat ose aksionet e tyre kundrejt një kompensimi të përshtatshëm në para. Rëndësi kanë votimi dhe procedura: për shndërrimet dhe bashkimet, dispozitat i referohen votës kundër propozimit dhe pasqyrimit të kundërshtimit në procesverbalin e asamblesë. Heshtja ose mungesa nuk duhet supozuar se ruan të njëjtën pozitë juridike.

Për bashkimet dhe ndarjet, dispozitat e daljes trajtojnë shprehimisht ortakët ose aksionarët që do të merrnin pjesëmarrje të rregulluara nga ligji i një shteti tjetër. Për këtë arsye, e drejta duhet vlerësuar sipas formulimit të plotë të nenit 28 ose nenit 53, jo të paraqitet si e drejtë pa kushte për çdo ortak ose aksionar në çdo riorganizim.

Deklaratat e daljes përgjithësisht duhet t’i mbërrijnë shoqërisë brenda një muaji pas asamblesë së përgjithshme. Megjithatë, afatet pasuese të pagesës dhe padive ndryshojnë ndjeshëm:

Dispozitat për ndarjen i kërkojnë gjykatës të vendosë mbi pretendimet e përcaktuara për kompensimin dhe raportin e këmbimit brenda 30 ditëve nga paraqitja. Kjo kërkesë ligjore nuk është bazë e sigurt për t’i premtuar klientit se çdo mosmarrëveshje, përfshirë hapat e mëtejshëm proceduralë, do të zgjidhet përfundimisht brenda 30 ditëve.

Kundërshtimet ndaj raportit të këmbimit dhe kërkesat për kompensim shtesë duhen dalluar gjithashtu nga kundërshtimi i ligjshmërisë së transaksionit. Projektligji pengon që ankesa të caktuara për vlerësimin të shërbejnë si shkak i vetëm për pavlefshmërinë e vendimit të miratimit. Mjetet e veçanta të mbrojtjes monetare ruhen; proceset e përcaktuara për raportin e këmbimit nuk e bllokojnë vetvetiu regjistrimin.

Për shoqërinë që planifikon transaksionin: siguroni një vlerësim të argumentuar, dokumentoni ofertën, caktoni një adresë elektronike të monitoruar për njoftimet e daljes dhe rezervoni fondet për kërkesat e vlefshme. Financimi i ndarjes duhet të marrë parasysh pagesën përpara prodhimit të pasojave juridike. Përjashtimi për ndarjen me shkëputje në nenin 65(3) duhet shqyrtuar veçmas.

Projektligji: nenet 10–11, 27–28, 52–53, dhe 65(3).

Zhvendosja ose ndarja e shoqërisë nuk do t’i zhdukte borxhet e saj

Për secilin veprim, projektligji mbron kreditorët, kërkesat e të cilëve kanë lindur përpara publikimit të projektit dhe nuk ishin ende të kërkueshme në atë moment. Kreditori që nuk është i kënaqur me masat e ofruara mund t’i drejtohet gjykatës kompetente brenda tre muajve pas publikimit, nëse provon në mënyrë bindëse se veprimi rrezikon përmbushjen e kërkesës dhe se nuk ka marrë garanci të përshtatshme. Çdo garanci e dhënë sipas këtyre dispozitave kushtëzohet nga prodhimi i pasojave juridike të veprimit.

Kjo nuk është veto automatike për çdo kreditor dhe as nuk do të thotë se të gjitha borxhet duhen shlyer domosdoshmërisht përpara çdo riorganizimi. Të drejtat kontraktore ekzistuese, të drejtat e sigurimit dhe detyrimet publike kërkojnë shqyrtim të veçantë. Mbrojtjet e propozuara ruajnë shprehimisht rregullat e zbatueshme për pagesën ose garantimin e detyrimeve ndaj autoriteteve publike.

Ndarjet përmbajnë një mbrojtje shtesë përmes përgjegjësisë

Nëse kreditori nuk mund të marrë përmbushjen nga shoqëria të cilës i është caktuar detyrimi, shoqëritë e tjera pritëse dhe, për ndarjen e pjesshme ose me shkëputje, shoqëria fillestare do të përgjigjeshin solidarisht sipas projektligjit. Për secilën shoqëri, përveç asaj të cilës i është caktuar detyrimi, kjo përgjegjësi shtesë kufizohet në vlerën e aktiveve neto që i janë caktuar ose që ka mbajtur në datën e prodhimit të pasojave juridike. Ky kufi nuk parashikohet si kufizim i detyrimit kryesor të caktuar vetë debitorit.

Gjithashtu, aktivet ose detyrimet që mbeten të pacaktuara dhe nuk mund të ndahen përmes interpretimit të projektit do të caktoheshin proporcionalisht sipas nenit 65(4), pa cenuar mbrojtjen e kreditorëve. Prandaj është thelbësor një inventar i plotë i detyrimeve, garancive, mosmarrëveshjeve dhe ekspozimeve të mundshme.

Për një shndërrim nga Shqipëria jashtë vendit, neni 12 ruan edhe mundësinë e juridiksionit shqiptar për kërkesat e kualifikuara të kreditorëve, të lindura përpara publikimit dhe të ngritura brenda dy viteve pas prodhimit të pasojave juridike, krahas rregullave të tjera të zbatueshme për juridiksionin. Transferimi i selisë nuk duhet supozuar se i kalon të gjitha mosmarrëveshjet e mëparshme ekskluzivisht jashtë vendit.

Projektligji: neni 12, 28(13)–(15), 54 dhe 56, dhe 65(4).

Përfshirja e punëmarrësve duhet të fillojë përpara vendimit përfundimtar

Projektligji dallon informimin dhe konsultimin nga pjesëmarrja në organet drejtuese të shoqërisë. Ato janë detyrime të lidhura, por të ndryshme. Dorëzimi i një raporti për punëmarrësit nuk e përfundon domosdoshmërisht konsultimin dhe konsultimi nuk zgjidh vetvetiu çdo të drejtë për përfaqësim në organet drejtuese.

Punëmarrësit ose përfaqësuesit e tyre duhet të informohen e konsultohen mjaftueshëm herët për të vlerësuar propozimin dhe për të marrë një përgjigje të arsyetuar përpara asamblesë së përgjithshme. Dispozitat përkatëse e vendosin fillimin e këtij procesi përpara finalizimit të projektit ose të raportit përkatës të administrimit. Neni 23/1 për bashkimet e lidh shprehimisht procesin me mbrojtjet e zbatueshme të Kodit të Punës, përfshirë rregullat për transferimin e ndërmarrjes kur janë të zbatueshme.

Të drejtat dhe detyrimet nga marrëdhëniet e punës do të vazhdonin ose transferoheshin sipas mënyrës së parashikuar për veprimin. Projektligji nuk jep një leje të përgjithshme për të ndërprerë punësimin, për të pakësuar të drejtat e fituara ose për të shmangur konsultimin vetëm sepse ndryshon struktura e shoqërisë.

Mekanizmat ekzistues të pjesëmarrjes mund të ndjekin biznesin

Rregulla të posaçme të pjesëmarrjes mund të aktivizohen kur numri përkatës i punëmarrësve arrin të paktën katër të pestat e pragut kombëtar të zbatueshëm gjatë periudhës gjashtëmujore të përcaktuar, ose kur rregullimi në shtetin pritës nuk ruan nivelin e kërkuar apo barazinë ndërkufitare të pjesëmarrjes. Ky nuk është një prag universal me numër fiks punëmarrësish; duhen identifikuar ligji përkatës dhe mekanizmat ekzistues të përfaqësimit.

Kur zbatohen rregullat e posaçme, mund të kërkohen një organ negociues dhe një marrëveshje, ose rregullat standarde përkatëse. Për bashkimet, projektligji parashikon negociata deri në gjashtë muaj, me mundësi zgjatjeje me marrëveshje deri në një vit gjithsej. Trajtohen edhe vendimet e marra me shumicën e kërkuar për të mos negociuar, si dhe zbatimi i drejtpërdrejtë i rregullave standarde në rrethanat e përcaktuara. Nuk është e sigurt të supozohet se një transaksion brenda grupit nuk ka pasoja për pjesëmarrjen e punëmarrësve në qeverisje.

Dispozitat për shndërrimin, bashkimin dhe ndarjen përfshijnë mbrojtjen e të drejtave të pjesëmarrjes në riorganizimet e mëvonshme vendase ose ndërkufitare gjatë katër viteve pas prodhimit të pasojave të veprimit fillestar. Përfaqësimi i punëmarrësve, forma juridike dhe përbërja e organeve drejtuese duhet, për rrjedhojë, të trajtohen si pjesë e strukturës afatgjatë të synuar.

Projektligji: nenet 18 dhe 20–21, 23/1, 33 dhe 35–45, dhe 61–62 dhe 65.

Kontrolli noterial do të shkonte përtej mbledhjes formale të dokumenteve

Noterët e autorizuar do të kontrollonin kushtet shqiptare që duhen përmbushur përpara veprimit dhe do të lëshonin certifikatën paraprake përkatëse kur ato plotësohen. Dosja do të përfshinte projektin, raportet, provat e miratimit dhe dokumentacionin e palëve të interesuara. Në varësi të veprimit, do të duhej të trajtoheshin edhe lejet rregullatore, detyrimet publike dhe hapat e pjesëmarrjes së punëmarrësve.

Projektligji kërkon refuzimin e certifikatës kur konstatohet se veprimi ka qëllime abuzive, mashtruese ose kriminale të llojit të përcaktuar, përfshirë shmangien e ligjit përkatës. Vlerësimi bëhet rast pas rasti. Dyshimet serioze mund të kërkojnë informacion dhe hetim të mëtejshëm; dyshimi, i vetëm, nuk duhet barazuar me një qëllim të ndaluar të provuar.

Afati i zakonshëm i shqyrtimit është tre muaj nga marrja përkatëse e dokumenteve dhe informacionit. Kontrolli shtesë mund ta zgjasë këtë periudhë deri në tre muaj të tjerë. Dispozitat trajtojnë edhe raste më komplekse që nuk përfundojnë brenda këtyre afateve dhe kërkojnë njoftimin e arsyeve të vonesës. As tre dhe as gjashtë muaj nuk duhen reklamuar si afat i garantuar për përfundimin e të gjithë transaksionit.

Kur konstatohen mangësi, projektligji parashikon mundësi korrigjimi brenda dhjetë ditëve të punës në rrethanat e përcaktuara. Prandaj ka vlerë një dosje e plotë dhe koherente: mospërputhjet ndërmjet projektit, vlerësimit, vendimeve dhe rregullimeve për punëmarrësit mund të ndikojnë në certifikim.

Organet e administrimit dhe ekspertët e pavarur mund të përgjigjen ndaj ortakëve ose aksionarëve për dëmin e shkaktuar me dashje ose nga pakujdesia gjatë përgatitjes apo realizimit të veprimit. Arsyetimi ekonomik, pasqyrat financiare, supozimet e vlerësimit dhe deklaratat përkatëse duhet të mbështeten në prova të dokumentuara.

Projektligji: nenet 13 dhe 19, 25 dhe 29, dhe 57–59.

Ndarja kërkon planin e vet të përfundimit

Regjimi i propozuar për ndarjet përmban hapa që nuk duhen humbur në një përshkrim të përgjithshëm të riorganizimeve shoqërore:

• Deklarata për gjendjen financiare: organet e administrimit duhet të japin deklaratën e kërkuar nga neni 56(3), e cila pasqyron gjendjen financiare në një datë jo më të hershme se një muaj përpara publikimit të deklaratës. Pas verifikimeve të arsyeshme, ajo duhet të trajtojë aftësinë e shoqërive pritëse dhe të shoqërisë fillestare që mund të vazhdojë, për të përmbushur detyrimet e caktuara kur bëhen të kërkueshme.
• Garancitë dhe pëlqimet sektoriale: kërkesa duhet të përmbajë provat përkatëse rregullatore dhe të bursës. Kur kuotat ose aksionet e shoqërisë shqiptare që ndahet janë lënë peng, neni 57 kërkon pëlqimin me shkrim të pengmarrësit.
• Depozitimi pas miratimit: vendimi i miratimit i dorëzohet QKB-së brenda 14 ditëve. Kërkesa për certifikatën paraprake të ndarjes paraqitet jo më vonë se 30 ditë pas publikimit të regjistrimit përkatës.
• Periudha minimale e pritjes: neni 58(3)(a) përcakton se certifikata paraprake e ndarjes nuk mund të lëshohet përpara se të kenë kaluar tre muaj nga publikimi sipas nenit 51.
• Kundërshtimet e ligjshmërisë: neni 56 parashikon afate njëmujore për kundërshtime të caktuara ndaj regjistrimit të projektit ose vendimit të miratimit, me momente të ndryshme fillimi. Kur ngrihet një kundërshtim i tillë, certifikimi lidhet me një vendim gjyqësor që e rrëzon atë.

Këto kundërshtime të ligjshmërisë duhen dalluar nga padia për raportin e këmbimit sipas nenit 53(5), e cila nuk pengon certifikimin ose regjistrimin kur plotësohen kushtet e tjera. As kërkesa e kreditorit për garanci sipas nenit 54 nuk e pengon vetvetiu vazhdimin ose regjistrimin e ndarjes.

Pasoja praktike për biznesin: kalendari duhet të ndjekë veçmas publikimin, asamblenë, njoftimet e ortakëve ose aksionarëve, proceset e kreditorëve, kundërshtimet e ligjshmërisë, certifikatat dhe regjistrimin e secilës shoqëri pritëse. Afatet përfundimtare kontraktore duhet të lënë hapësirë për rendin real të hapave dhe mosmarrëveshjet e mundshme.

Projektligji: nenet 53–58.

Kur do të prodhonte veprimi pasoja juridike?

Certifikata paraprake është një pikë e rëndësishme, por jo ngjarja përfundimtare juridike. Projektligji ndan përgjegjësitë ndërmjet shtetit të origjinës ose shteteve të shoqërive pjesëmarrëse dhe juridiksioneve pritëse.

Për një bashkim që përfundon në një shoqëri evropiane, ligji i huaj i zbatueshëm përcakton prodhimin e pasojave dhe QKB-ja njoftohet. Projektligji e koordinon çregjistrimin e subjektit shqiptar me konfirmimin e përfundimit të veprimit; nuk parashikon që fillimisht të fshihet shoqëria dhe më pas të tentohet krijimi i një pasardhësi jashtë vendit.

Transferimi ose vazhdimësia e aktiveve dhe detyrimeve nuk heq çdo formalitet që lidhet me një aktiv të veçantë. Neni 33 ruan shprehimisht deklarimet dhe regjistrimet e posaçme, përfshirë formalitetet që kërkohen që bashkimi të ketë efekt ndaj të tretëve. Pronat, garancitë, licencat, marrëdhëniet bankare dhe dispozitat kontraktore duhen shqyrtuar për kërkesat e tyre specifike.

Pasi prodhojnë pasoja në mënyrë të vlefshme, veprimet gëzojnë mbrojtjen ndaj shpalljes së pavlefshmërisë të parashikuar në projektligj. Kjo mbrojtje nuk heq zbatimin e kompetencave rregullatore, detyrimet tatimore ose përgjegjësinë penale. As nuk e përjashton shoqërinë nga zbatimi i garancive për punëmarrësit ose kreditorët.

Projektligji: nenet 15–18, 30–33, 60, dhe 63–66.

Depozitimi elektronik dhe BRIS: dallimi midis parashikimit ligjor dhe gatishmërisë praktike

Projektligji parashikon aplikime elektronike dhe një regjistër të veprimeve ndërkufitare, me shkëmbim certifikatash dhe informacioni përmes Sistemit Evropian të Ndërlidhjes së Regjistrave të Biznesit (BRIS). Disa dispozita e lidhin shprehimisht aksesin në BRIS ose transmetimin e drejtpërdrejtë me pjesëmarrjen e Shqipërisë, integrimin teknik ose anëtarësimin në BE.

Prandaj do të ishte e parakohshme të premtohej se çdo procedurë do të funksionojë përmes një shërbimi plotësisht të ndërlidhur BRIS menjëherë me hyrjen e ligjit në fuqi. Nga ana tjetër, këto dispozita nuk justifikojnë pohimin se i gjithë ligji do të zbatohet vetëm pas anëtarësimit në BE: neni 69 përmban rregullin e veçantë të përgjithshëm për hyrjen në fuqi.

Këshilli i Ministrave autorizohet të përcaktojë procedurat teknike, formatet e aplikimit, dokumentet e QKB-së dhe tarifat e shërbimit. Parashikohen edhe formate të mëtejshme ministrore. Përpara nisjes së transaksionit, bizneset duhet të konfirmojnë rrugën e disponueshme të aplikimit, praktikën e certifikimit, komunikimin me regjistrin tjetër dhe tarifat përkatëse. Publikimi ose aksesi falas në regjistër nuk duhet ngatërruar me një riorganizim pa kosto.

Projektligji: neni 2(5)–(6), 9, 14, 26, 30(9), 51, dhe 58 dhe 60.

Lëvizshmëria e shoqërive nuk do të sillte neutralitet tatimor automatik

Projektligji është kryesisht një kuadër i së drejtës së shoqërive. Ai nuk duhet promovuar si përjashtim i përgjithshëm tatimor, vendim për rezidencën tatimore ose transferim automatik i çdo licence. Neni 4 ruan shprehimisht kërkesat e konkurrencës dhe kërkesat e tjera rregullatore apo të licencimit, ndërsa dispozitat për secilin veprim ruajnë detyrimet publike përkatëse.

Prandaj, struktura e propozuar duhet të kontrollohet veçmas për:

• Tatimet dhe kontabilitetin: trajtimin e fitimeve, transferimit të aktiveve, shpërndarjeve dhe daljes së ortakëve ose aksionarëve; rezidencën tatimore dhe selitë e përhershme; TVSH-në kur është e zbatueshme; lehtësimet e mundshme dhe kushtet e tyre; humbjet tatimore, çmimet e transferimit dhe pozicionet kontabël të hapjes e mbylljes.
• Financimin: pëlqimin e financuesve, garancitë, pjesëmarrjet e lëna peng, kushtet financiare të kontratave dhe çdo pasojë për shlyerjen ose sigurimin e detyrimeve.
• Veprimtarinë e rregulluar: autorizimin e konkurrencës kur kërkohet, lejet sektoriale dhe statusin e licencave në strukturën e re.
• Kontratat dhe aktivet: klauzolat e ndryshimit të kontrollit ose riorganizimit, regjistrimet e pronësisë, qiratë, pronësinë intelektuale dhe zbatueshmërinë e garancive.
• Personelin dhe dokumentacionin: caktimin e marrëdhënieve të punës, të drejtat e fituara, vazhdimësinë e listëpagesave, trajtimin e të dhënave personale dhe transferimin ose ruajtjen e dokumenteve të biznesit.

Këto janë pika shqyrtimi sipas transaksionit, jo pohim se çdo zë shkakton domosdoshmërisht tatim ose kërkon pëlqim në çdo rast. Modeli financiar duhet të hartohet vetëm pasi të jenë verifikuar rruga shoqërore dhe trajtimi tatimor më vete në juridiksionet e prekura.

Projektligji: neni 4, 12, 23(5), 28(15), 33, 56(4), 57 dhe 67. Pikat e mësipërme janë analizë praktike e transaksionit, jo rregulla tatimore shtesë të krijuara nga projektligji.

Përgatitni vendimin përpara se të angazhoheni në transaksion

Bizneset nuk kanë nevojë të riorganizohen vetëm sepse është depozituar një projektligj. Megjithatë, një grup që po shqyrton tashmë zgjerimin, zhvendosjen, konsolidimin ose ndarjen mund ta përdorë këtë fazë për të zgjidhur çështjet që pritet të përcaktojnë nëse një transaksion i ardhshëm është i realizueshëm.

1. Përcaktoni objektivin ekonomik. Vendosni nëse synimi është vazhdimësia në një juridiksion tjetër, konsolidimi në një subjekt të vetëm apo ndarja e një veprimtarie. Krahasoni rrugën ligjore të propozuar me alternativa si shitja e pjesëmarrjeve, transferimi i aktiveve ose një shoqëri e re bija.
2. Kontrolloni kushtet në të dyja anët. Identifikoni format juridike, shtetet, strukturën e pronësisë dhe çdo çështje falimentimi apo likuidimi. Merrni këshillim për rrugën që lejon juridiksioni tjetër; mos supozoni se përafrimi i ligjit shqiptar garanton pranimin jashtë vendit.
3. Përcaktoni çfarë do të transferohej dhe çfarë do të mbetej. Përgatitni inventarë të aktiveve, borxheve, kontratave, punëmarrësve, licencave, garancive, pjesëmarrjeve të lëna peng dhe mosmarrëveshjeve në vijim. Për ndarjet, përfshini detyrimet e panjohura ose të kushtëzuara dhe një mekanizëm shpërndarjeje.
4. Vlerësoni mbështetjen e ortakëve ose aksionarëve dhe ekspozimin nga dalja. Rishikoni të drejtat e votës dhe kërkesat e statutit, porositni vlerësimet e nevojshme dhe llogaritni fondet për daljet e vlefshme kundrejt pagesës ose rregullimet e vlerësimit.
5. Përfshini herët financën dhe burimet njerëzore. Identifikoni financuesit e kreditorët që kërkojnë vëmendje, garancitë e disponueshme, përfaqësuesit e punëmarrësve dhe mekanizmat ekzistues të pjesëmarrjes. Konsultimi duhet të jetë pjesë e vendimmarrjes, jo të lihet për fazën përfundimtare.
6. Llogaritni koston e plotë dhe kalendarin. Përfshini analizën tatimore, punën noteriale dhe të ekspertëve, përkthimet e vërtetimet kur kërkohen, tarifat e regjistrit, garancitë e kreditorëve dhe pagesat e ortakëve ose aksionarëve. Dalloni periudhat e detyrueshme të pritjes nga afatet e shqyrtimit administrativ.
7. Dokumentoni arsyen e ligjshme të biznesit. Dokumentet e organeve drejtuese dhe provat mbështetëse duhet të përputhen me veprimin real, financimin dhe veprimtarinë e pritshme. Një riorganizim vetëm në letër, pa shpjegim, ka më shumë gjasa të ngrejë pyetje gjatë kontrollit.
8. Përdorni angazhime të kushtëzuara. Çdo marrëveshje që mbështetet te kuadri i ri duhet të marrë parasysh miratimin, formulimin përfundimtar, hyrjen në fuqi, aktet zbatuese, pranimin nga shteti tjetër dhe miratimet e nevojshme. Një procedurë e projektligjit nuk bëhet e disponueshme sot vetëm sepse përshkruhet në dokumentet e transaksionit.

Kreditorët që shqyrtojnë një propozim riorganizimi duhet të kontrollojnë shpërndarjen e synuar të aktiveve e detyrimeve të debitorit, garancitë e ofruara dhe datën përkatëse të publikimit. Ortakët ose aksionarët duhet të këshillohen përpara asamblesë dhe të ruajnë të drejtat përmes votës, njoftimeve dhe afateve të padisë. Punëmarrësit dhe përfaqësuesit e tyre duhet të kërkojnë informacionin e nevojshëm për të kuptuar efektin mbi rolet dhe përfaqësimin e tyre.

Çfarë mbetet për t’u konfirmuar përpara mbështetjes te regjimi i ri?

Gjatë shqyrtimit parlamentar dhe zbatimit, pikat me ndikimin më të madh janë:

• Fusha territoriale përfundimtare: harmonizimi i fushës BE/ZEE me dispozitat për opinionet ligjore që lidhen me vendet e treta.
• Teksti procedural i miratuar: nëse mbeten të pandryshuara afatet për secilin veprim, periudha e pritjes për ndarjen dhe mekanizmat mbrojtës.
• Kalimi për transaksionet që janë tashmë në proces: neni 68 propozon shfuqizimin e ligjit ekzistues të bashkimeve, por projektligji nuk jep një regjim të përgjithshëm të hollësishëm për ruajtjen e rregullave të mëparshme për transaksionet në vijim.
• Rregullimet praktike: formularët, tarifat, praktika e noterëve të autorizuar, procedurat e QKB-së dhe komunikimi ndërmjet regjistrave përpara integrimit të plotë në BRIS.
• Data reale e hyrjes në fuqi: ajo duhet llogaritur nga botimi në Fletoren Zyrtare i ligjit të miratuar, jo nga data e depozitimit në Kuvend.

Propozimi ka rëndësi sepse mund t’u japë bizneseve një kuadër më të plotë për riorganizimin përtej kufijve. Vlera e tij për një klient të caktuar do të varet nga përputhja e veprimit të duhur me një qëllim ekonomik të arsyeshëm, rregullat e të dy juridiksioneve dhe një proces mbrojtjeje me financim të mjaftueshëm.