Pronësia dhe kontrolli i huaj mbi shoqëritë shqiptare: çfarë lejon vërtet ligji

Investitorët e huaj pyesin rregullisht nëse mund ta zotërojnë 100 % një shoqëri shqiptare, nëse u duhet një ortak shqiptar, nëse kërkohet administrator vendas dhe nëse pronësia e shoqërisë u jep të drejtë qëndrimi në Shqipëri. Tri pyetjet e para kanë përgjigje të shkurtra dhe, në parim, pozitive. E katërta jo.

TRAJTIMI KOMBËTAR DHE SHQYRTIMI I SYNUAR I INVESTIMEVE

Ligji nr. 7764, datë 2 nëntor 1993, "Për investimet e huaja" përcakton pozitën bazë: investitori i huaj ka të drejtë të ushtrojë veprimtari në Shqipëri me kushte jo më pak të favorshme se ato që zbatohen për shtetasin shqiptar. Ligji garanton gjithashtu të drejtën e riatdhesimit të fitimeve dhe kapitalit, si dhe mbrojtjen nga shpronësimi, përveç rasteve dhe kundrejt dëmshpërblimit që parashikon ligji.

Investimet e huaja të zakonshme, në parim, vijojnë të mos kërkojnë autorizim paraprak. Megjithatë, që nga Ligji nr. 56/2025, investimet e huaja direkte që lidhen me ose ndikojnë mbi infrastrukturën publike kritike, teknologjitë kritike dhe mallrat me përdorim të dyfishtë, furnizimin me inpute kritike, aksesin në informacion të ndjeshëm ose lirinë e medias i nënshtrohen vlerësimit ose shqyrtimit sipas procedurave të miratuara me VKM nr. 226, datë 1 prill 2026. Para një transaksioni në një fushë të ndjeshme duhet verifikuar nëse kjo procedurë zbatohet.

PRONËSIA

Kuota në një Sh.p.k. shqiptare ose aksione në një Sh.a. mund të mbajnë si personat fizikë ashtu edhe ata juridikë, dhe asnjëra kategori nuk kufizohet nga shtetësia apo banimi. Një person i vetëm fizik i huaj mund të themelojë dhe të mbajë të gjithë shoqërinë. E njëjta vlen për një shoqëri mëmë të huaj.

Me kusht që të respektohen shqyrtimi i synuar i investimeve dhe rregullat sektoriale, nuk kërkohet pjesëmarrje shqiptare në kapitalin themeltar, nuk ka pjesëmarrje minimale vendase dhe nuk ka detyrim për të caktuar një person të besuar shqiptar. Rregullime të tilla u propozohen ndonjëherë investitorëve të huaj nga ndërmjetës; ato janë të panevojshme sipas ligjit shqiptar dhe fusin një rrezik pale që investitorit nuk i duhet ta marrë.

ADMINISTRIMI DHE KONTROLLI

Administratori i një shoqërie tregtare shqiptare të zakonshme mund të jetë shtetas i huaj. Nuk kërkohet që ai të ketë banimin në Shqipëri, të zotërojë leje qëndrimi shqiptare ose të jetë i pranishëm në vend në kohën e emërimit apo më pas.

Kjo është një përparësi e vërtetë e regjimit shqiptar dhe e dallon atë nga disa juridiksione fqinje. Ai ka gjithashtu kufizime që janë praktike dhe jo ligjore. Administratori me banim jashtë vendit duhet të jetë i arritshëm për korrespondencë tatimore e rregullatore, duhet të jetë në gjendje të nënshkruajë dokumente kur kërkohet, dhe mbetet subjekt i detyrimeve dhe përgjegjësive që Ligji nr. 9901/2008 i lidh me këtë funksion. Bankat, në veçanti, priren të shqyrtojnë me vëmendje rastet ku asnjë anëtar i drejtimit nuk ka lidhje fizike me Shqipërinë.

SEKTORËT ME KËRKESA SHTESË

Lejimi i pronësisë së huaj në parim nuk zëvendëson as shqyrtimin e synuar të investimeve, as rregullimin sektorial. Kur një veprimtari është e licencuar, kushtet e licencës zbatohen njësoj për operatorët vendas dhe të huaj dhe mund të imponojnë kërkesa — për kapitalin, për kualifikimin profesional, për praninë vendase — që shkojnë përtej së drejtës së shoqërive. Bankat, sigurimet dhe shërbimet financiare, komunikimet elektronike, prodhimi dhe furnizimi me energji, lojërat e fatit dhe disa profesione të rregulluara bien të gjitha në këtë kategori. Pyetja e saktë nuk është pra nëse lejohet pronësia e huaj, por çfarë kërkon rregullatori sektorial nga çdo operator.

Toka bujqësore është fusha kryesore ku pronësia nga persona të huaj është e kufizuar, dhe pozita varet nga natyra e tokës dhe statusi i blerësit. Kur një investim përfshin tokë, pozita duhet përcaktuar para dhënies së çdo angazhimi.

TË DHËNAT PËR PRONARËT PËRFITUES

Ligji nr. 112/2020 "Për regjistrin e pronarëve përfitues" u kërkon subjekteve raportuese, përfshirë shoqëritë tregtare të zakonshme, të deklarojnë personat fizikë që në fund i zotërojnë ose i kontrollojnë. Publikisht aksesohen të dhënat e përcaktuara nga ligji, përfshirë emrin, shtetësinë, muajin dhe vitin e lindjes, datën e përcaktimit dhe llojin e përqindjen e pronësisë ose kontrollit. Të dhënat e tjera të regjistrit kanë akses të kufizuar.

Investitorët e mësuar me juridiksione që ofrojnë pronësi nëpërmjet personave të besuar ose struktura mbajtëse të padepërtueshme duhet t'i qasen Shqipërisë me idenë se individi përfundimtar do të identifikohet. Strukturimi i pronësisë nëpërmjet shoqërive holding të huaja nuk e shmang detyrimin, sepse deklarimi shkon te personi fizik në fund të zinxhirit dhe jo te ortaku i regjistruar i drejtpërdrejtë.

Që nga Ligji nr. 6/2022, depozitimi fillestar bëhet së bashku me aplikimin për regjistrimin e shoqërisë. Ndryshimet e mëvonshme duhet të regjistrohen brenda 90 ditëve. Regjistrimi me vonesë i një ndryshimi mund të dënohet me gjobë 400.000 lekë; QKB-ja mund ta pezullojë subjektin deri në pagimin e gjobës dhe rregullimin e të dhënave.

ÇFARË NUK NDRYSHON KONTROLLI I HUAJ

Një shoqëri shqiptare e zotëruar nga persona të huaj është shoqëri shqiptare. Ajo është rezidente në Shqipëri për qëllime tatimore dhe e tatueshme mbi të ardhurat botërore sipas Ligjit nr. 29/2023, duke iu nënshtruar marrëveshjeve të zbatueshme për shmangien e tatimit të dyfishtë. Ajo dorëzon pasqyra financiare sipas legjislacionit shqiptar, fiskalizon faturat dhe punëson sipas legjislacionit shqiptar të punës. Ligji dhe gjykatat shqiptare janë përgjithësisht kompetente për shumë çështje; në kontrata, një klauzolë e vlefshme për juridiksionin ose arbitrazhin mund të sjellë një rezultat tjetër. Një shoqëri mëmë e huaj nuk e përjashton filialin shqiptar nga detyrimet vendase.

ÇFARË DUHET PËRCAKTUAR PARA ANGAZHIMIT

• Nëse investimi prek një fushë të ndjeshme dhe i nënshtrohet vlerësimit ose shqyrtimit.
• Nëse veprimtaria e synuar është e licencuar, dhe çfarë kërkon rregullatori.
• Nëse investimi përfshin tokë, dhe nëse po, çfarë kategorie.
• Kush do të identifikohet si pronar përfitues, dhe nëse investitori pranon që kjo të jetë publike.
• Nëse ndonjë individ ka nevojë të banojë në Shqipëri, dhe mbi ç'bazë do të kërkohej leja.
• Si do të nxirren fitimet, dhe çfarë parashikon marrëveshja përkatëse për tatimin e dyfishtë.